सुनसरी । भारतसँग खुला सीमा जोडिएको पूर्वी नाका सुनसरी पछिल्लो समय तस्करी, लागूऔषध ओसारपसार, मानव बेचबिखन तथा अवैध घुसपैठको जोखिम बढ्दै गएपछि सुरक्षा निकाय उच्च सतर्कतामा पुगेको छ। यही संवेदनशील अवस्थाबीच नं. १ बाहिनीका बाहिनीपति मनिष थापा ले सुनसरीका प्रमुख सीमा नाका भन्टाबारी र श्रीपुर क्षेत्रमा आकस्मिक स्थलगत अनुगमन गर्दै सुरक्षा अवस्थाबारे प्रत्यक्ष जानकारी लिनुभएको छ।

सीमावर्ती क्षेत्रमा बढ्दो अवैध गतिविधि, पछिल्लो समय रोहिंग्या शरणार्थीहरूको नेपाल प्रवेशको सम्भावित जोखिम तथा संगठित अपराधका गतिविधिप्रति चासो बढिरहेका बेला डिआईजी थापाको यो भ्रमणलाई सुरक्षा वृत्तमा अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ।

अनुगमनका क्रममा उहाँले सीमामा खटिएका सुरक्षाकर्मीलाई कुनै पनि हालतमा सुरक्षा संयन्त्र कमजोर हुन नदिन कडा निर्देशन दिनुभएको बताइएको छ। विशेषगरी खुला सीमाको फाइदा उठाएर हुने अवैध आवतजावत, तस्करी र आपराधिक गतिविधिमाथि निगरानी तीव्र बनाउन उहाँले निर्देशन दिनुभएको हो।

सुरक्षा स्रोतका अनुसार पूर्वी नाकाहरू पछिल्लो समय विभिन्न गिरोहहरूको ‘ट्रान्जिट रुट’ बन्दै गएको आशंका बढिरहेको छ। भारततर्फबाट नेपाल प्रवेश गर्ने केही शंकास्पद समूहले सीमाको कमजोर निगरानीलाई प्रयोग गर्न खोजेको सूचनापछि सशस्त्र प्रहरी बलले निगरानी प्रणाली थप कडा बनाएको हो।

डिआईजी थापाले अनुगमनका क्रममा सीमा क्षेत्रमा खटिएका जवान तथा अधिकृतहरूलाई “सामान्य लापरवाहीले पनि राष्ट्रिय सुरक्षामा गम्भीर असर पर्न सक्ने” भन्दै उच्च मनोबलका साथ काम गर्न निर्देशन दिनुभएको स्रोतले जनाएको छ।

विशेषगरी भन्टाबारी र श्रीपुर नाका सुरक्षा दृष्टिले संवेदनशील मानिन्छन्। यी नाकाबाट विगतदेखि नै कपडा, इलेक्ट्रोनिक सामग्री, खाद्यान्न, लागूऔषध तथा प्रतिबन्धित वस्तुको अवैध ओसारपसार हुने गरेको सुरक्षा निकायको निष्कर्ष छ। खुला सीमाका कारण कतिपय गिरोहले रातिको समय तथा ग्रामीण मार्ग प्रयोग गरेर नेपाल प्रवेश गर्ने प्रयास गर्ने गरेको बताइन्छ।

यसै सन्दर्भमा डिआईजी थापाले शंकास्पद व्यक्तिमाथि निगरानी बढाउन, कागजात परीक्षण प्रभावकारी बनाउन तथा आवश्यक परे खानतलासीलाई समेत कडाइ गर्न निर्देशन दिनुभएको छ।

सीमा क्षेत्रमा खटिएका सुरक्षाकर्मीका अनुसार पछिल्लो समय अवैध आवतजावतका नयाँ शैलीहरू समेत देखिन थालेका छन्। कतिपय समूहले महिला, बालबालिका वा मजदुरको आवरण प्रयोग गर्दै सीमाबाट प्रवेश गर्ने प्रयास गर्ने गरेका छन्। मानव बेचबिखनमा संलग्न गिरोहहरूले समेत पूर्वी नाकालाई प्रयोग गर्न थालेको आशंका गरिएको छ।

सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार नेपाल–भारत खुला सीमाले नागरिक आवतजावत सहज बनाएको भए पनि यही खुलापनलाई प्रयोग गरेर अपराधीक सञ्जाल सक्रिय हुने जोखिम सधैं रहने गर्दछ। सुनसरी, मोरङ र झापा क्षेत्र विशेषगरी तस्करी तथा लागूऔषध कारोबारका दृष्टिले संवेदनशील मानिन्छन्।

डिआईजी थापाले सीमामा खटिएका इकाइहरूबीच समन्वय अझ प्रभावकारी बनाउन निर्देशन दिनुभएको छ। उहाँले सीमा क्षेत्रमा संयुक्त गस्ती, आकस्मिक चेकिङ तथा सूचना संकलन प्रणालीलाई थप सशक्त बनाउन जोड दिनुभएको बताइएको छ।

अनुगमन टोलीमा सुरक्षा निकायका अन्य अधिकारीहरूको समेत सहभागिता रहेको थियो। कार्यक्रममा सशस्त्र प्रहरी बल नेपालको तर्फबाट सीमा सुरक्षा गुल्म भन्टाबारीका गुल्मपति सशस्त्र प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) शमशेर कार्की तथा बीओपी श्रीपुरका बीओपीपति सशस्त्र प्रहरी निरीक्षक नरेन्द्र कुमार पाटा मगर को उपस्थिति रहेको थियो।

स्थानीयवासीका अनुसार डिआईजी स्तरबाट गरिएको स्थलगत निरीक्षणपछि सीमावर्ती क्षेत्रमा सुरक्षा जाँच उल्लेख्य रूपमा कडा पारिएको छ। सीमा क्षेत्रमा गस्ती संख्या बढाइएको छ भने आवतजावत गर्ने व्यक्तिको पहिचान जाँचमा समेत कडाइ गरिएको बताइएको छ।

सुरक्षा निकायले पछिल्लो समय रोहिंग्या शरणार्थीहरूको अवैध प्रवेशलाई पनि गम्भीर रूपमा लिन थालेको छ। म्यानमारबाट विस्थापित रोहिंग्या समूह विभिन्न देश हुँदै नेपाल प्रवेश गर्न सक्ने सम्भावनालाई मध्यनजर गर्दै सुरक्षा संयन्त्रलाई ‘हाइ अलर्ट’ मा राखिएको स्रोत बताउँछ।

यद्यपि मानव अधिकारकर्मीहरूले भने सुरक्षा जाँचका क्रममा निर्दोष नागरिकमाथि अनावश्यक दुःख नदिन तथा कानूनी प्रक्रिया पालना गर्न आग्रह गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार सीमा सुरक्षा आवश्यक भए पनि मानव अधिकार र मानवीय संवेदनशीलता सन्तुलित रूपमा लागू गरिनुपर्छ।

सुनसरीको सीमा क्षेत्र अहिले केवल सामान्य आवतजावतको नाका मात्रै नभई राष्ट्रिय सुरक्षा, तस्करी नियन्त्रण र अन्तरदेशीय अपराध रोकथामको संवेदनशील केन्द्रका रूपमा विकसित हुँदै गएको देखिन्छ। यही कारण सुरक्षा निकायले सीमामा हुने हरेक गतिविधिलाई अब उच्च प्राथमिकताका साथ निगरानी गर्न थालेको छ।

डिआईजी मनिष थापाको यो आकस्मिक अनुगमनलाई सुरक्षा वृत्तमा ‘सन्देशमूलक कदम’ का रूपमा हेरिएको छ। सीमा क्षेत्रमा सक्रिय गिरोह, अवैध तस्कर र अपराधीक सञ्जाललाई कडा चेतावनी दिन खोजिएको विश्लेषण गरिएको छ।

सुरक्षा अधिकारीहरूका अनुसार आगामी दिनमा पनि सीमावर्ती क्षेत्रमा निगरानी, संयुक्त गस्ती र आकस्मिक जाँच अभियानलाई अझ तीव्र बनाइनेछ। नेपाल–भारत खुला सीमालाई अपराधीक गतिविधिको माध्यम बन्न नदिन सुरक्षा निकाय थप आक्रामक रणनीतिका साथ अघि बढ्ने तयारीमा रहेको बताइएको छ।